Christine Stam-van Gent

Hollands licht over de stad – Kampen naderend met de trein, 8 april.

“In datgene wat aan gebeurtenissen voorafgaat mag nog zoveel lafheid, misrekening en schuld liggen, in wat gebeurt is God. Als wij de komende weken, maanden overleven, zullen wij achteraf duidelijk in zien dat het goed voor ons was, dat alles gebeurde zoals het gebeurde. De gedachte dat veel moeilijkheden vermeden hadden kunnen worden, als we minder moedig in het leven hadden gestaan, is werkelijk te onnozel om een ogenblik ernstig genomen te worden. Kijkend naar jullie verleden, ben ik er zó zeker van dat alles wat tot nu toe gebeurde goed was, dat ook wat nu gebeurt alleen maar goed kan zijn. Afzien van echte vreugde en levenszin om pijn te vermijden, is zeker niet christelijk en ook niet menselijk. (…)

Bij iedere ingrijpend gebeurtenis merk ik dat berusting niet in mijn natuur ligt; ik moet het steeds weer met moeite op mezelf veroveren. Natuurlijke berusting is trouwens meestal een eufemisme voor onverschilligheid en traagheid en als zodanig niet iets om hoog aan te slaan! (…) Ik geloof dat God meer geëerd wordt, als wij het leven dat Hij ons gaf ten volle aanvaarden, uitbuiten en beminnen en dus ook eerlijk en sterk de pijn ervaren om geschonden of verloren levenswaarden – dat wordt zo graag doodgeverfd als zwakheid en gevoeligheid van het burgerdom – dan wanneer wij voor die levenswaarden ongevoelig zijn en dus ook de pijn van het gemis niet voelen. Het woord van Job: ‘De Heer heeft gegeven…’ sluit dit eerder in dan uit, zoals duidelijk genoeg blijkt uit zijn tandenknarsende woorden en uit het feit dat God hem in het gelijk stelt tegenover zijn vrienden met hun valse, al te vrome gelatenheid.”

Dietrich Bonhoeffer, in een brief uit de gevangenis.

Liesbeth Goedbloed begint haar mooie column in het ND van vandaag met een citaat van Nikos Kazantzakis (een Griekse schrijver en filosoof). ‘Ik zei tegen de amandelboom: “Vertel mij over God.” En de amandelboom bloeide.’

Ik mag die hele column hier natuurlijk niet overnemen, maar ik denk dat hij binnen een paar dagen wel op haar eigen website zal staan: http://blog.liesbethgoedbloed.nl/#home

Al heel lang, en nog, is ‘Amandelbloesem’ van Vincent van Gogh een van mijn liefste kunstwerken. (waarvan dit plaatje maar een schamel aftreksel is)

Dat komt mede door de manier waarop amandelbomen, -takken en -bloesems als beeld in de Bijbel voorkomen. In Prediker 12 gaat het, nogal beeldend, over ouderdom. Dus nooit meer klagen over grijzer of witter wordende lokken: wie wil er nou niet als ‘bloeiende amandelboom’ door het leven gaan?! (en daarmee iets vertellen over God)

Het schilderij doet ook altijd denken aan de amandeltak die Jeremia bij zijn roeping te zien krijgt. De amandelboom is in het Midden-Oosten de eerste boom die na de winter gaat uitbotten. Hij reageert sneller dan andere planten op lentezon en -regen. Verder is de Hebreeuwse betekenis van het woord ‘amandel’ waakzaam of oplettend.

“Zo snel als een amandelboom in het voorjaar uitbot, zo snel laat ik mijn woorden uitkomen.” (NBV)

“Ik zal wakker zijn over Mijn woord, om dat te doen.” (SV)

Weet iemand of je een amandelboom ook op een dakterras kunt houden?

Vandaag rolde het themanummer van De Hervormde Vrouw in de bus,  ‘Boek en beeld – Over het blijvend belang van lezen’.

Geeft altijd weer een gevoel van trots voldoening als je je schrijfsels afgedrukt terug ziet. Het hele artikel is te lezen op deze website, onder het tabblad ‘Artikelen.’  Wordt dat eindelijk ook eens ergens mee gevuld. Ik schrijf even niet zo druk meer, want het voorjaar is vol van andere bruisende activiteiten. Zoals rozen snoeien en haren knippen. Over dat laatste later meer. Want de zon wacht en verlangt. Of ben ik het?

Een kop in het ND vandaag: ‘Na 70 jaar weer executie vrouw in Mississipi’.

Michelle Byrom heet ze. Ze zit nu 25 jaar vast. Ze heeft haar man laten ombrengen omdat hij zo gewelddadig was, en daarbij een huurmoordenaar ingeschakeld. Tenminste, zo luidt de officiële versie. De andere is dat haar zoon het heeft gedaan, maar die heeft een getuigenis afgelegd waardoor de grootste schuld toch bij de moeder lijkt te liggen. Met 5 tegen 3 koos het Hooggerechtshof voor de doodstraf, door middel van een dodelijk injectie. Die ze mogelijk vandaag krijgt, als haar advocaten de voltrekking niet meer kunnen voorkomen.

De feiten: Michelle liep op haar 15e weg van huis, vanwege mishandeling en misbruik door haar stiefvader. Ze trok in bij een man van 31. Die dwong haar tot prostitutie. Hij is het slachtoffer van de moord.

Er staat een foto bij. Je staart een poosje naar dat gezicht, waarin alles al gestorven is. En ineens denk je: de preek van zondag. Zó iemand zou het geweest kunnen zijn, die de hals van de fles brak en de peperdure zalf over de Heere Jezus uitgoot. Wie veel vergeven is, heeft veel lief.

Zou iemand deze vrouw vandaag nog Zijn naam noemen?

De vierde Schrijverskeuken is sinds afgelopen zaterdag een feit. Het lukte me deze week niet een verslag te maken. Zelfs een huishoudheldin als ik kan maar één keuken tegelijk overzien. Soms moet je de oproep tot avontuur daarom simpelweg een kopje kleiner maken met een keukenmesje.

Mieke Bouma (‘storycoach’ en auteur van ‘Storytelling in 12 stappen’) verzorgde voor ruim veertig schrijvers (in spe, in droom of in daad) een duidelijke, inspirerende lezing over de mythische verhaalstructuur. Ze introduceerde zichzelf als het meisje dat vroeger in bed verhalen over zichzelf bedacht. Diverse scenario’s verzon ze dan, waarbij een hevige crisis nooit uitbleef. Vond ik nogal herkenbaar.

De reis van de held, zoals het 12-stappenplan ook wel heet, bestaat uit drie akten. Let wel, iedereen kan een ‘held’ zijn. Al voelt dat meestentijds anders. Maar iedereen die moed toont, is een held. En moed is: bang zijn en toch gaan. Het gaat om het op weg gaan, en ergens anders uitkomen. Het gaat erom dat je iemand anders wordt dan wie je eerst was. Verlossing door de diepte heen. Niet eenmaal, maar als cyclus. Klinkt ons dat niet bekend in de oren?

De eerste akte

Stap 1 Proloog

De held wordt geïntroduceerd in zijn leven van alle dag. Er is een zekere mate van orde. Maar toch, je voelt dat er iets ontbreekt, dat het leven saai of voorspelbaar is, dat de held ergens van droomt of dat er op de achtergrond iets dreigt.

Stap 2 De Oproep tot Avontuur

De held wordt opgeroepen, wakker geschud, aangespoord om in beweging te komen. Hij wordt uit zijn comfortzone getrokken.

Stap 3 Weerstand en weigering

De held (of zijn omgeving) wil het avontuur aanvankelijk niet aangaan; er is een dilemma, verzet of weigering of het probleem wordt ontkend.

Stap 4 De Ontmoeting met de Mentor

De held ontmoet iemand of stuit op een bron van wijsheid die hem aanmoedigt of hem lessen of vaardigheden leert. Dat verandert zijn inzicht, waardoor hij het avontuur toch aangaat.

De tweede akte

Stap 5 De Selectiedrempel

Met de nieuw verworven vaardigheden of instrumenten lukt het hem de eerste drempel te overschrijden. De held heeft nu echt ‘ja’ gezegd tegen het avontuur en er is geen weg terug.

Stap 6 De Nieuwe Wereld

De held belandt in een nieuwe wereld waar nieuwe wetten gelden. Hij krijgt bondgenoten, maar krijgt ook vijanden en er zijn diverse testen die hij moet ondergaan

Stap 7 De Inwijding

De held ontdekt een onvermoede kant van zichzelf. Met het oog op de naderende beproeving gaat het er nu om dat de held ten diepste gecommitteerd is, en daarvoor moet hij zijn geweten onderzoeken.

Stap 8 De Crisis

De held wordt geconfronteerd met zijn grootste angst. Er is een omslag en de held moet de dood onder ogen zien. Het donkerste moment van het avontuur.

Stap 9 De Dolk

Het uur van de waarheid vereist een scherpe analyse. Verraad. Illusies worden doorgeprikt. Om het elixer (de metaforische schat) te veroveren, de beloning of het inzicht in de wacht te slepen moet de held soms een dolksteek uitdelen. Of krijgt hij zelf een mes in de rug.

De derde akte

Stap 10 De terugkeer

Nu is het tijd dat de held met de veroverde schat naar huis terugkeert, maar de weg terug is nog gevaarlijk.

Stap 11 Dood en Wederopstanding

De tegenstander heeft nog een laatste aanval of test in petto. De held weerstaat deze aanval of doorstaat de test, waarmee hij laat zien dat hij zijn les geleerd heeft en bereid is desnoods een offer te brengen, ook al is dat zijn eigen leven. Hij moet zijn rug rechten en gaan staan voor zijn eigen principes.

Stap 12 Het Elixer

Het Elixer of de schat of het inzicht waarmee de gemeenschap (of het publiek) verrijkt wordt. Er is een beloning of men ervaart dankbaarheid. De cyclus is rond, de reis is ten einde en een nieuw avontuur ligt te wachten.

Gaat het al borrelen? Zo verging het mij wel tijdens de lezing van Mieke, die ze opluisterde met tal van voorbeelden en (film)fragmenten, waardoor je ineens inziet: dit ‘schema’ is universeel voor alle (goede) verhalen ooit. Niet het minst voor de waargebeurde.

Ik dacht aan de Bijbel. Aan de woestijnreis. Aan het leven van David, Petrus en Paulus.

Ik mijmerde over ‘verhalen’ uit mijn eigen leven.

Ik dacht aan het levensverhaal van John Newton dat ik aan het lezen ben: “Out of the depths”. Het past allemaal precies.

Maar het grootste ‘verhaal’, met de grootste Held, daar leven wij uit en daar ademen wij in. Wat een plot. ‘Het Evangelie zit zo ingenieus in elkaar dat, toen mens en satan samenspanden om de Verlosser te doden en te begraven, zij daardoor alleen maar versnelden wat de Vader met de overwinning van Zijn Zoon voorhad. God had dit al in Zijn verbeelding ontworpen, lang voor de wereld bestond.’ (Tony Reinke, “Lees!”)

Wij zijn helden, als we in deze grote Held zijn. Ons leven een heldenverhaal, als het gevormd wordt naar het Zijne. Wij hebben een ‘Mentor’ die onophoudelijk voor ons bidt. Romeinen 8, de parel in de brief:

Maar in dit alles zijn wij meer dan overwinnaars, door Hem, Die ons liefgehad heeft. Want ik ben verzekerd, dat noch dood, noch leven, noch engelen, noch overheden, noch machten, noch tegenwoordige, noch toekomende dingen, noch hoogte, noch diepte, noch enig ander schepsel ons zal kunnen scheiden van de liefde Gods, welke is in Christus Jezus, onzen Heere. 

Díe schrijver acht ik een held, die ‘het zaad van de genade diep in de aardbodem van de realiteit en algemene menselijke ervaringen plant. De beste christelijke romans komen voort uit de mest van deze gevallen wereld.’ (Flannery O’Connor)

De nieuwste RD-column:

Wie veel thuis blijft, kan veel verhalen. Je moet er wel voor door de knieën. Hoe blinkend nieuw doet de wereld zich voor aan een tweejarige. Hoe stralend begroet hij ’s ochtends de dingen: dag voetjes uit de slaapzak, dag zus lieve zus met je ochtendhumeur. Zal ik verhalen van de kokmeeuw op zijn eigen schoorsteen, van de poes die zich eindeloos in een zonnestraal baadt? Of van het slaan van de klok, een gebeurtenis waarvoor hij zelfs zijn grootste prestatie – het volledige “Opent uwe mond” –onderbreekt?

Zelf heeft hij voor dit alles maar één uitdrukking: een jubelend ‘Jaaaaaa!’, met beide armpjes in de lucht. Gedurende de dag maakt hij steeds grotere cirkels, druk met de inhoud van keukenkastjes, met schoenen op een rij. Onder grote vreugde herenigt hij zich met zijn broers en zus wanneer de school uit is.

Maar, met het dalen van de zon, groeit in hem iets onbenoembaars. Het drijft hem van kamer naar kamer, totdat hij weer op de moeder stuit. Hij klemt zich aan haar been en klaagt het enige woord dat hij voor dit gevoel heeft: “Pijn, pijn.”

“Heb je honger,  ben je gevallen?”, vraagt de moeder. Hij antwoordt niet. Ze mag alles vragen, als hij maar op haar arm mag zitten. Tot ze aan tafel gaan, het hele gezin.

De peuter is een mens in de knop. Priester-schrijver Henri Nouwen schreef het bekende boek: “Eindelijk thuis”, gedachten bij Rembrandts “De terugkeer van de verloren zoon”. De achtergrond van dit boek legde hij open in het “Binnen geroepen”, een uiterst persoonlijk dagboek uit de moeilijkste tijd van zijn leven.

Nouwen ontmoette een vriend die hem wist te raken als geen ander. Een ervaring van intense vreugde die hem – aanvankelijk – de volle bevrediging gaf van alles wat lang in hem gehunkerd had. Maar toen deze vriendschap verbroken werd, besefte hij pas de leegte in zichzelf die door geen mens te vullen is. In korte stukjes spreekt Nouwen zijn rouwende, ontredderde ziel toe. Het refrein is ‘pijn’. Als lezer ben je hem dankbaar voor dit kwetsbare benoemen. Maar als hij de vreugde weet te beschrijven van de ontdekking dat juist de diepste pijn thuis kan brengen bij God, gaan je armen de lucht in en roep je Zijn Naam uit. Al ben je zo niet opgevoed en is er op Nouwens theologie vast nog wel het een en ander aan te merken.

Bitter was de knop, maar schoon is de bloem. Zijn er woorden voor dit onverdiend geluk? Als God zegt: “Er is een plaats bij Mij” en Zijn tafel klaarstaat? O liefde die ontbloeit uit pijn, wij zijn van U in brood en wijn. Dichter bij het geheim kun je bijna niet zijn.

Omdat ik ‘uit de aarde aards’ ben, beperken mijn gebeden voor de mensen die ik liefheb zich vaak tot nogal aardse belangen. ‘Heere, help P. om een goede vrouw te vinden, laat G. zien welke opleiding hij moet kiezen, wilt U geven dat er geld komt voor W.’s huis, voor een auto voor E. Help T. met het schrijven van zijn boek, geef X. een baan die beter bij hem past.’

Het is terecht en goed om dit te bidden, maar niet als we alléén voor zulke zaken bidden. Er zijn gebeden van veel blijvender waarde, die we ook moeten leren bidden. Woorden daarvoor vinden we in Christus’ gebed voor de mensen die Hij liefhad:

1. Dat ze allen één mogen zijn

2. Dat ze vervuld mogen worden met Zijn blijdschap

3. Dat ze bewaard worden voor de duivel

4. Dat ze door de waarheid geheiligd zullen zijn

5. Dat ze mogen leven in Christus

6. Dat ze volmaakt één mogen zijn

7. Dat ze met Hem mogen zijn

8. Dat de liefde waarmee de Vader Christus liefheeft, ook in hun harten zal zijn.

Als we leren zúlke gebeden te bidden, zullen die misschien onze ‘lagere’ gebeden anders en beter maken.

Heere, leer mij bidden. Open mijn ogen om achter het aardse het hemelse te zien. Laten mijn voornaamste belangen de hemelse zijn: Dat Uw koninkrijk mag komen op aarde, dat Uw wil mag geschieden in mij, en in die mij lief zijn. Leer mij om te bidden met Jezus, om zijnentwil. Amen.

 Elisabeth Elliot (vertaald)

Het was een mooie dag gisteren. Niet alleen meteorologisch gezien. Hoewel dat de aanleiding was om op station Apeldoorn te denken: ‘Kom, laat ik eens een ov-fiets huren in plaats van de bus te nemen.’ Maar Apeldoorn is groot, en mijn richtingsgevoel maar zeer klein.

Ik zal u de details besparen, maar uiteindelijk kwam ik dan toch aan bij het indrukwekkende Erdee-Mediagebouw, alwaar die middag de jury vergaderde om de inzendingen voor de wedstrijd ‘Maak je eigen Schriftberijming’ te bespreken.

89 mensen die een psalmberijming én een Schriftberijming gemaakt hadden! Wat een stapel papier, wat een inzet. We hebben ons verbaasd en verheugd. We hebben gediscussieerd en (voor)gezongen. We hebben gelachen (om zinnen met vleugels) en gehuild (om zinnen met gebroken vleugels) en uiteindelijk waren we het eens: dit zijn toch echt de tien besten.

Maar toen moesten er nog drie winnaars uitrollen. En ook die kwamen er, toen de zon al daalde en het gebouw nagenoeg leeg was, op de schoonmaakster na. Morgen komen de tien namen op alfabetische volgorde in de krant, en kan via de website het stemmen voor de publiekswinnaar beginnen. Het drietal winnaars dat de jury uitgekozen heeft, blijft geheim tot aan de muziekavond op 29 maart DV, in de Bovenkerk te Kampen.

‘Dat je zomaar een hele middag gevijven op deze manier met taal bezig mag zijn,’ zei iemand na afloop van het jury-overleg voldaan. Het was een mooie middag. Bedankt, inzenders. Het enige spijtige was dat ik zelf niet mee kon doen.

Maar je verheugen in de gaven van anderen, is ook iets moois. Revius bijvoorbeeld, als er zondag Heilig Avondmaal zal zijn:

Zaterdagmiddag 15 maart hopen we de vierde Schrijverskeuken te hebben, in Utrecht, Huis van Vrede.

Mieke Bouma van het boek ‘Storytelling in 12 stappen’ leidt dit keer een workshop. De bijeenkomst is voor iedere schrijver/redacteur die wil leren en ontmoeten, maar deze keer nadrukkelijk VOORAL voor mensen die het leuk vinden om te (leren) schrijven en nog niet gepubliceerd hebben, of zelfs die ambitie niet hebben. Dus schroom niet…

Zie voor meer informatie mijn bericht ‘Schrijverskeuken’ van 23 december 2013.

Aanmelden kan nog! Bij Janne IJmker: janne.ijmker@solcon.nl

En het kan natuurlijk ook bij mij: stam-vangent@hotmail.com (tel.nr. 038 3337515 of 0657601328)

Gisteren had ik een verjaardagsdagje, nog tegoed van mijn oudste zus. We spraken af in Harderwijk. Nooit geweten dat die stad zulke mooie plekjes heeft. Oude panden, waar ooit ridders woonden, een hortus, torentjes, stukken oude muur. En natuurlijk de Zuiderzee, om langs te flaneren. Dat deden we, nadat we eerst traditiegetrouw alle boekwinkels en bakkertjes in de binnenstad afgestroopt hadden. ‘De Ouderwetse Bakkerij’ (bij koninklijke beschikking hofleverancier) ruimschoots aanbevolen! Het roggebrood – een homp, je moet je sneetje zagen – smaakt zó ouderwets dat ik me er zeldzaam thuis bij voel. ‘Ik word steeds ouderwetser. Ouderwetscher zelfs.’ (citaat W. Barnard)

Daarna volgden we een verleidelijk spoor van rook en visch, net zolang tot we het kraampje vonden waar je een heerlijk broodje paling kunt kopen. We aten gezeten in een nis in de oude stadsmuur. Daar las ik mijn zus passages voor uit ‘De vijf talen van de liefde’ van Gary Chapman.

Mijn zus die onlangs, op haar veertigste, nog de liefde van haar leven vond. Dat is niet minder dan een teken, zoals de duizenden krokussen die weer opschieten van tussen het gras. ‘Want geen ding zal bij God onmogelijk zijn.’

We wandelden door de bossen rond Kasteel Staverden. We zagen de zeldzame witte pauwen. Engelenwit, mocht die kleur bestaan. Vooral met uitstaande veren zijn ze onwaarschijnlijk mooi. De zon was niet ver weg, en er stonden gelukkig nog heel wat bomen overeind tussen de vele gesneuvelden, wreed genummerd en van hebberige initialen voorzien, in knalroze en -gele verf. Ik praat niet met bomen hoor, maar ik zie ze wel als persoonlijkheden die hun waardigheid kunnen verliezen. ‘Wat is een boom een geheimzinnig wezen. Hij staat te denken, te wuiven, te verlangen en te berusten. Hij groeit in de zon bij avond, hij strekt zijn ziel uit op de aarde.’ (wederom W.Barnard)

Ik heb weer wat zitten lezen in ‘Een zon diep in de nacht’: de verzamelde dagboeken van Willem Barnard. Vandaar al die citaten. De titel is een regel uit een door Barnard hertaald gezang van John Newton, ‘O Jezus, hoe vertrouwd en goed, klinkt mij Uw naam in ’t oor.’ Om mee de zondag in te nemen. En de hoop niet te verliezen.

Zolang Gij nog onzichtbaar zijt,

een zon diep in de nacht,

roep ik uw nadering reeds uit

omdat ik U verwacht.