Christine Stam-van Gent

Zaterdagmiddag 15 maart hopen we de vierde Schrijverskeuken te hebben, in Utrecht, Huis van Vrede.

Mieke Bouma van het boek ‘Storytelling in 12 stappen’ leidt dit keer een workshop. De bijeenkomst is voor iedere schrijver/redacteur die wil leren en ontmoeten, maar deze keer nadrukkelijk VOORAL voor mensen die het leuk vinden om te (leren) schrijven en nog niet gepubliceerd hebben, of zelfs die ambitie niet hebben. Dus schroom niet…

Zie voor meer informatie mijn bericht ‘Schrijverskeuken’ van 23 december 2013.

Aanmelden kan nog! Bij Janne IJmker: janne.ijmker@solcon.nl

En het kan natuurlijk ook bij mij: stam-vangent@hotmail.com (tel.nr. 038 3337515 of 0657601328)

Gisteren had ik een verjaardagsdagje, nog tegoed van mijn oudste zus. We spraken af in Harderwijk. Nooit geweten dat die stad zulke mooie plekjes heeft. Oude panden, waar ooit ridders woonden, een hortus, torentjes, stukken oude muur. En natuurlijk de Zuiderzee, om langs te flaneren. Dat deden we, nadat we eerst traditiegetrouw alle boekwinkels en bakkertjes in de binnenstad afgestroopt hadden. ‘De Ouderwetse Bakkerij’ (bij koninklijke beschikking hofleverancier) ruimschoots aanbevolen! Het roggebrood – een homp, je moet je sneetje zagen – smaakt zó ouderwets dat ik me er zeldzaam thuis bij voel. ‘Ik word steeds ouderwetser. Ouderwetscher zelfs.’ (citaat W. Barnard)

Daarna volgden we een verleidelijk spoor van rook en visch, net zolang tot we het kraampje vonden waar je een heerlijk broodje paling kunt kopen. We aten gezeten in een nis in de oude stadsmuur. Daar las ik mijn zus passages voor uit ‘De vijf talen van de liefde’ van Gary Chapman.

Mijn zus die onlangs, op haar veertigste, nog de liefde van haar leven vond. Dat is niet minder dan een teken, zoals de duizenden krokussen die weer opschieten van tussen het gras. ‘Want geen ding zal bij God onmogelijk zijn.’

We wandelden door de bossen rond Kasteel Staverden. We zagen de zeldzame witte pauwen. Engelenwit, mocht die kleur bestaan. Vooral met uitstaande veren zijn ze onwaarschijnlijk mooi. De zon was niet ver weg, en er stonden gelukkig nog heel wat bomen overeind tussen de vele gesneuvelden, wreed genummerd en van hebberige initialen voorzien, in knalroze en -gele verf. Ik praat niet met bomen hoor, maar ik zie ze wel als persoonlijkheden die hun waardigheid kunnen verliezen. ‘Wat is een boom een geheimzinnig wezen. Hij staat te denken, te wuiven, te verlangen en te berusten. Hij groeit in de zon bij avond, hij strekt zijn ziel uit op de aarde.’ (wederom W.Barnard)

Ik heb weer wat zitten lezen in ‘Een zon diep in de nacht’: de verzamelde dagboeken van Willem Barnard. Vandaar al die citaten. De titel is een regel uit een door Barnard hertaald gezang van John Newton, ‘O Jezus, hoe vertrouwd en goed, klinkt mij Uw naam in ’t oor.’ Om mee de zondag in te nemen. En de hoop niet te verliezen.

Zolang Gij nog onzichtbaar zijt,

een zon diep in de nacht,

roep ik uw nadering reeds uit

omdat ik U verwacht.

Omdat ik er al een paar keer vragen over kreeg: ja, het is mogelijk dit weblog te volgen. Ergens van onderen komt regelmatig – als het goed is – een grijs balkje op met ‘volg’. Als je daarop klikt en (anoniem) je mailadres invult, krijg je een berichtje zodra er iets nieuws op de site is geplaatst.

En…wat was het een schone dag vandaag. Een dag om je oudste per trein uit logeren te brengen en te ontdekken dat ze onderweg net zoveel van zwijgen en staren houdt als jij. Een dag om een eerste lentewandeling te maken in het bos van je kinderjaren, samen met je dochter en je ouders. Een dag om stillekens een zieltogende Polare-vestiging binnen te sluipen en wat vers bloed te doneren. Een dag om Rinus nieuwste Spruit te koesteren in een hoekje van de trein en samen met je buurvrouw in de lach te schieten om de schapenkop op de cover. Een dag om later thuis te komen dan gepland, omdat je niet kunt stoppen met lezen. Een dag waarop het water tegen zessen in zilveren plasjes op het pikzwarte land ligt. Een dag om bij de brug te treuzelen omdat het Kamper stadsfront imposant is als immer. Een dag om bij thuiskomst gelijk aan te schuiven en te genieten van wat je echtgenoot je opdient. Een dag om aan de balk te spijkeren.

Laat me vandaag – ter aanvulling op het stukje over lezen – nog iemand noemen die ik nu eigenlijk al tien jaar onafgebroken lees. Met tussenpozen dan, en meestal als voortreffelijk medicijn.

Het gaat om de brieven en dagboeken van Mary Winslow (1774-1854), die ze schreef aan haar kinderen en haar vrienden, nadat ze een dochtertje verloor en bijna tegelijkertijd weduwe werd.

Ik weet niet precies wat het is – soms heb je gewoon vriendinnen uit een andere eeuw.

In elk geval verstond Mary mijns inziens als geen ander het mysterion, het gescheiden en toch al verenigd zijn met de Bruidegom. Het terugverwachten van Hem was de kern van haar leven, hoe intelligent, belezen en ontwikkeld ze ook was. Mocht iemand twijfelen aan het bestaan van een dergelijke innige omgang met Jezus, lees dan Mary Winslow.

“Lieve vriend, het is net vijf uur ’s morgens; en ik heb juist mijn bureau geopend om u te vertellen hoe dikwijls ik aan u denk, hoezeer ik niet alleen verlang naar uw ziel in Christus Jezus en hoe graag ik zou horen dat u niet alleen veilig in Christus bent, maar ook dat u zich in Hem verheugt. Er is een gezegende werkelijkheid in ware godsdienst, een heilige werkelijkheid. Er bestaat zoiets als een nauwe, heilige omgang met de allerhoogste God, de eeuwige Vader, geopenbaard in Christus Jezus. (…) ‘Vader, Ik wil, dat waar Ik ben, ook die bij Mij zijn, die Gij Mij gegeven hebt; opdat zij Mijn heerlijkheid mogen aanschouwen, die Gij Mij gegeven hebt; want Gij hebt Mij liefgehad, vóór de grondlegging der wereld.'”

“Nooit was Hij meer mijn Vriend dan toen Hij me familieleden, geld en land afnam, me verootmoedigde aan Zijn voeten en zei: ‘Ik ben met u, en zal met u zijn tot het einde.’ En nu had ik het om duizenden werelden niet willen missen. En dat zult ook u moeten zeggen. Ik draag u op mijn hart als een lieve mede-pelgrim naar een hemelse erfenis.”

Afgelopen dagen gewerkt aan een artikel voor ‘De Hervormde Vrouw’ over lezen. (na verschijning in april plaats ik het op mijn weblog) Aangezien ik zelf geen hervormde vrouw ben, was het een beetje tasten naar het lezerspubliek. En uit mijn eigen brein wist ik niet zoveel geleerdheid over dit onderwerp te zeven. Toch moesten er 1500 wijze woorden komen.

Maar gelukkig, er bleek een prachtig boek over te zijn. Enny de Bruijn heeft het al eens besproken in het RD: ‘Lees!’  van Tony Reinke. Hierin vind je werkelijk alle bezinning die je als lezende (orthodoxe) christen nodig hebt. Ik wil het hierbij iedereen van harte aanbevelen. Ook niet-lezers, want die moeten oppassen dat ze hun ziel niet tekort doen, is Reinkes betoog.

Ook ik-wil-wel-maar-geen-tijd-lezers krijgen een lesje. Ik heb het ook lang geroepen: bijna geen tijd meer om te lezen! Maar na Reinke heb ik weer een boek in de keuken liggen, voor onder het koken (heel toepasselijk: ‘De deugdzame huisvrouw’ van Rachel Held Evans) en eentje bij het bad (nee, niet ‘Badwater’), eentje in de tas (iets mystieks, ik verklap niet wat). Want ook al lees je maar kleine stukjes tegelijk, je leest wel. En dat is niet alleen goed voor je humeur, lezen is (letterlijk) van Levensbelang. ‘Een christen leest’ zei dr. H. van de Belt ooit tijdens een lezing. 

Maar vooral, hoog boven alles uit, de Bijbel. Want: ‘Als je de heerlijkheid van Christus hebt gezien, verandert dat de manier waarop je boeken – alle boeken – leest.’

Vertel ons, dwaas, wie weet er meer over de liefde – degene die er vreugde uit schept of degene die eraan lijdt? Hij antwoordde: Je weet niets van liefde tenzij je beide kent.

Grappig, die steeds terugkerende vraag: heeft de ontmoeting met meneer Gabriël echt plaatsgevonden? (of zuig je soms alles uit je dikke duim?)

Blijkbaar doet het er toe. Of af. Tenminste, ik heb sterk het gevoel dat een bevestigend antwoord tot aanbeveling voor de lezer zal strekken.

Mede-columnist Gert van de Wege heeft aan dit gegeven al eens een column gewijd, die hier te lezen is: http://gertvandewege.blogspot.nl/2013/10/echt-niet-gebeurd.html

Maar ik begrijp de vragen wel. Als het een roman zou betreffen, weten we tenminste waar we aan toe zijn. Dan is misschien dertig procent waargebeurd, en zeventig procent verzonnen. Of andersom. In elk geval: je kunt er niet voetstoots van uitgaan dat het hele verhaal kant en klaar uit het leven gegrepen is. Dat hoort zo bij de ‘soort’, en wie daar niet van gediend is, die leest gewoon geen romans.

Maar een columnist, wat voor voor vlees hebben we dan in de kuip? Ik denk dat de meeste broeders en zusters RD-columnisten niet zoveel verzinnen. Hoewel..? Er zit een ondeugende tussen, een eerwaarde nog wel…Maar over het algemeen schrijven ze korte betoogjes, met als doel het overbrengen van diepe of minder diepe waarheden die je ook zonder veel verbeeldingskracht volgen kunt.

Kijk je naar andere dagbladen, dan zijn de columnisten meer een soort narren. Ook zij hebben altijd een ‘boodschap’ over te dragen, maar je mag alles, en dan ook letterlijk alles opschrijven om die creatief verpakt te brengen.

Het een is niet minder dan het ander, zo bedoel ik het niet. Het gaat erom dat je column ‘een stukje proza is waarin je puntig en uitdagend je visie uiteenzet’. De kwaliteit wordt bepaald door een bepaalde (puntige) samenhang van onderwerp, invalshoek, standpunt en stijl. Maar hoe je dat doet, is altijd een vrije en persoonlijke keuze.

Terug naar meneer Gabriël. “I love Gabriël!!” mailde een vriendin. Waarop ik vroeg: moet je niet eerst vragen of hij wel echt bestaat? Haar antwoord:

jij denkt dus hij bestaat.

jij staart dus hij bestaat.

jij schrijft dus hij bestaat.

Hij bestaat dus. Ik heb hem gezien. En beschreven. Maar hem ook – zoekend naar de waarheid die zich vrijwel altijd ergens achter de feiten en tussen de regels door bevindt – verkleed en bijgepunt totdat hij keurig in mijn columnlijstje paste. Voor wie het gelooft is het waar.

Al sou ons sleepvoet en doekvoet loop

hande krom soos haakdoringbos

al het die wind die gousblom gestroop

al het die jare ons uitoorlê

sal ek jou heel my lewe lank bly liefhê

(George Weideman)

Voor mijn verjaardag kreeg ik de cd: “Gedig vir jou”. Zuid-Afrikaanse poëzie met piano en zang. Nauwelijks onder te brengen in een of ander genre, maar heel erg mooi en subtiel gemaakt. Vandaar dat ik een beetje reclame maken wil.

In het tekstboekje vind je de complete gedichten van onder andere Elisabeth Eybers, George Weideman en Ernst van Heerden. Mistroostig, vrolijk, melancholiek en troostend.

Musiek 

Aan hierdie hart se tenger kelk

het U getik en fyn

uitdeinend sing die glas

sy melodie van pyn.

U lê ’n vinger op die rand

wat skrynend, weerloos tril,

en skielik word my hart

se fyne smartsang stil.

(Ernst van Heerden)

De cd kost 15 euro en is te bestellen via http://www.musicm.org

(Pssst.. het lijkt me trouwens ook een perfect valentijnscadeau. 😉

De nieuwste column voor het Reformatorisch Dagblad:

Ik wilde nog eens schrijven over engelen, en ook over werkende moeders. Enig verband tussen de onderwerpen leek me niet waarschijnlijk. Of het moest zijn dat ik ze allebei voor me uit schoof; het eerste omdat ik er meer over lezen wilde, en het tweede omdat ik bang was op vele tenen te trappen, inclusief die van mezelf.

Met een schrijfboekje op zak nam ik de trein. Het was een van die maandelijkse dagen waarop alles een minder fleurig jasje draagt. Ik kwam naast een oudere man terecht. Glimmend geworden beige regenjas, morsige alpino. Voordat hij een dik bibliotheekboek dichtklapte en zijn trillende, met levervlekken bezaaide handen over het kaft vouwde, zag ik de titel: ‘De Krimoorlog’ van Orlando Figes.

‘Een interessante schrijver,’ zei ik. Laatst heb ik “Schrijf je me?” van hem gelezen.’ (liefdesbrieven van en naar een Goelagkamp)

‘Ja zegt u?’ zei hij. ‘Da boek heeft mij véél emosies gegeven. Dan ben ik alles van Figes gaan lezen.’ Geen trouwring. Ik dacht na over de tactische formulering van een volgend aasje.

‘Ik hoor uw onuitgesproken vraag.’

‘En het antwoord is..?’

Hij giechelde even zonder dat zijn gezicht van uitdrukking veranderde, en repeteerde iets binnensmonds. Dan luider: De herinneringen van ieder mens bevatten zaken die hij niet aan iedereen openbaart, maar hoogstens aan vrienden. Er zijn er ook die hij niet aan zijn vrienden zal onthullen, maar hoogstens aan zichzelf. Maar tenslotte zijn er ook dingen die een mens zelfs niet aan zichzelf durft te bekennen…‘Affijn, zoek da maar na in het verzameld werk van Dostojevski.’

Ik schoot in de lach. ‘Voor een student als gij is da toch nie moeilijk.’

‘Ik ben geen student.’

‘Wat is dan uw stiel?’

‘?’

‘Uw professie?’

‘Ik ben niets,’ zei ik. Het was een van die maandelijkse dagen waarop de neiging tot pathetiek even onbedwingbaar kan zijn als het eten van chocolade. ‘Ik heb geen echt afgeronde opleiding, geen echte baan ook; ik kreeg al snel vier kinderen.’

‘Kind, wat schoon.’ Het was een van die maandelijkse dagen waarop één woord in staat is om véél emosies op te roepen.

‘Een priester heeft ooit gezegd: “Beoordeel uw leven op verlies, en niet op winst. Niet op de wijn die u dronk, maar op die u vergoten hebt. Want de kracht der liefde bestaat in het offer der liefde. En hij die het meeste lijdt, heeft het meest te geven.”

‘Ik zie, u hebt een notiesieboek,’ knikte hij tevreden. ‘Welaan, zet daar bij:  Johannes 15:13.’ Er twinkelde iets in zijn houding. ‘Verzameld werk van Jésus.’

De conducteur kwam, mijn buurman strekte zijn arm over mijn boekje heen, en toonde zijn pas. Toen zag ik zijn naam: Gabriël  V.

Hebben jullie het gemerkt? Vandaag is er hoop!

Op het voorjaar.

(Gelukkig valt Mertens snotneus niet zo op)

Zo helder, helderder
dan water is de lucht
doorzichtig stil
te dun om te trillen
en helemaal nieuw
nog niets erin
geen stof geen vocht
geen rimpel
overal smelt het
zwelt het, glimt het
nu gaan de dingen
weer beginnen
te gebeuren
het eind
van de winter
en juist ook
tintelen stemmen
naar binnen.

Judith Herzberg