Christine Stam-van Gent

Vandaag in ND een interview met een sympathieke jezuïet, Nicolaas Sintobin.

“God, wat Jij, Schepper, mij vraagt is goed. Het enige wat ik verlang is te weten wat Je me vraagt. Maar wat Je me vraagt, doe ik. Of ik het nu wel begrijp of niet begrijp. Of ik het leuk vind of niet. Als Jij het me vraagt is het goed, omdat Jij het me vraagt. Want Je vraagt het me uit liefde en dus kan het enkel maar goed zijn.”

Het is net of je Thomas à Kempis hoort.

Prachtige naam trouwens: Jezuïet. Ik zou zo wel willen heten.

Of Je niet oneerbiedig is voor God? Wie zal het zeggen. Ik vind het altijd op merkelijk dat in veel dialecten het verschil niet eens bestaat. En als je eens een echt bevindelijk, echt Zeeuws gebed hebt gehoord, vergeet je dat niet meer. (ik niet althans.) ‘Iere, erbarm Je onzer,’ bidt de moeder van Fransje in ‘In Zijn arm de lammeren’ vanuit het diepst van haar ziel. Als het daar maar vandaan komt.

Nog half ziek

maar wel weer beginnend peuterkwaad

Geen honger

maar wel roven uit de snoepjespot

Geen fut

maar net teveel voor een lange middagslaap

Als we denken: gezellig samen boodschappen doen

is het droog

En als we klaar zijn voor vertrek

regent het.

Dit is geen gedicht hoor

al dicht het wel

plezierig de gaatjes van de middag

Toon Tellegen, die kan het pas.

Ik weet niet of ik wel recht heb om zijn gedichten over te nemen

ik doe het maar gewoon

dus als deze site plots verdwenen is

dan weet u hoe het komt

Op een dag

Op een dag, maar misschien ook nooit,

met niemand om mij heen
en in de verte misschien de zee of een zee van klaprozen
schapen,
zal ik een stem horen,
een zachte stem,
die ‘Ja’ zegt

en tien seconden later,
knarsend, krakend:
‘Wat heb ik nú weer gezegd…’

Of deze

Kom terug…

‘Kom terug.’
Als ik die woorden eens zó zacht kon zeggen
dat niemand ze kon horen, dat niemand zelfs kon denken
dat ik ze dacht…

en als iemand dan terug zou zeggen
of desnoods alleen maar terug zou denken
op een ochtend:
‘Ja.’

Toon Tellegen

Nieuwsgierig als ik was, las ik bij de Bruna op het station vast de eerste pagina van Franca Treurs nieuwe boek ‘De woongroep’. Ze had van te voren al duidelijk gemaakt dat het dit keer geen Zeeuwse nostalgie zou zijn. Geen gedoe meer over haar reformatorische wortels, en met publiek dat haar tot in het bizarre vereenzelvigde met het meisje Katelijne. “Mensen waren zo geraakt door de hoofdpersoon, dat ze mij op literaire avonden wilden aanraken. Een vrouw zei in een volle zaal: ‘Ik vind het zo jammer dat je je eerste menstruatie niet hebt beschreven.’ Dat verbijsterde me. Ze zagen niet mij, maar een oudere Katelijne op het podium zitten. Heel fysiek. Daar kreeg ik op den duur wel genoeg van.”  (interview NRC 3 januari)
‘De woongroep’ gaat over Elenoor, een jonge vrouw die zo modern is als je dat momenteel maar kunt zijn. Nou hoeft dat nog niet persé een saaie roman op te leveren. Maar de eerste zinnen die ik in de Bruna las waren al zo zwaar van verveling, dat de moed me in de schoenen zonk. Nu kan dat natuurlijk alles met persoonlijke voorkeur te maken hebben. Misschien dat ze modernere mensen dan ik nog een of andere heilzame spiegel voorhoudt?
Maar tot mijn verbazing was de NRC afgelopen vrijdag ook niet mis. Thomas de Veen schrijft dat een thrillerelement in het slotdeel van ‘De woongroep’ nog enige spanning brengt in de roman, maar daarmee is gelijk ook de balans weg.

“Dat was minder erg geweest als er meer te beleven was aan Treurs stijl, die het boerenland in haar debuut Dorsvloer vol confetti nog glans gaf. Nu zijn de zinnen vooral kleurloos, passend bij Elenoors wat oppervlakkige karakter – functioneel, niet mooi.
Maar de grootste tegenvaller is dat de ambities van Elenoor (ze trekt in bij een activistische woongroep, CS) uiteindelijk toch gefnuikt worden, waardoor Treur haar belofte niet waarmaakt. ‘Ik geef geen antwoorden, ik stel alleen vragen’, hoort Elenoor een schrijver op televisie zeggen, en dat zal niet toevallig zijn. Maar Treur dwingt je om Elenoors naïviteit te delen, op zoek naar een hoopvolle grijstint tussen de zin en onzin van activisme. De hoop daarop smoort ze met een anticlimax.
Huisje-boompje-beestje is ook een leuke levensvervulling, was al de conclusie van het eerste hoofdstuk (toen nog schamper). Tenzij je dat een wijze les vindt, is de roman overbodig.”

Die laatste opmerking lijkt me best slikken, als je jaren aan een boek hebt gewerkt.

Gelukkig duurt het nog jaren voordat het mijne af is. Als het zover komen mag tenminste. Maar first things first. Een klein, koortsig jongetje vandaag. Die alle spraakzaamheid verloren had. ‘Ach mam,’ zei Lien vertederd, ‘toen jij in verwachting was, keek ik een keer in een speelgoedkrantje en daar zag ik een jongetje staan dat precies even oud was als Mertje nu. Zo’n heel lief blond jongetje met een bal in zijn handjes. En toen dacht ik: “Zo’n broertje wil ik graag.” En ik heb er precies zo een gekregen!’

Tot besluit. Zag u die kop in de krant: Lente en herfst in midwinter?

Ik zag het vandaag buiten, zwevend boven de IJssel. Van onder herfst, van boven lente. Alvast een mooie titel.

Even later was er nog een regenboog. Ik hoop dat Franca’s ouders die ook gezien hebben.

Pray that this year thou mayst be holy,
humble,
zealous,
and patient.
Have closer communion with Christ, and enter oftener into the banqueting-house of His love.
Pray that thou mayst be an example and a blessing unto others, and that thou mayst live more to the glory of thy Master.
The motto for this year must be: “Continue in prayer.” (Colossians 4:2)

Bidt dat u dit jaar heilig zult zijn,
nederig,
ijverig
en geduldig.
Leef dichter bij Christus, en ga vaker binnen in het wijnhuis van Zijn liefde.
Bidt dat u een voorbeeld en zegen voor anderen zult zijn, en dat u meer tot eer van uw Meester zult leven.
Het motto voor dit jaar moet zijn: “Houdt sterk aan in het gebed.” (Kolossenzen 4:2)

C.H. Spurgeon

Ik peins al een poosje over een passend oudejaarsbericht, maar er wil niets zinnigs boven komen. Misschien raken tegen het einde van het jaar je woorden gewoon op.
Zodat psalm 90 tegen twaalven weer als nieuw klinkt.

Heere, U bent ons een toevlucht geweest

van generatie op generatie.

Afgelopen zomer waren mijn zus en ik in Westkapelle, waar oude wortels liggen. Het veelvuldig voorkomen van de naam Cijsouw in de archieven bewijst dat. De opa van mijn oma van de Woestijne-Cijsouw woonde daar in de boerderij achter de vuurtoren. In het museum maakten we deze intergenerationele foto’s. O natuurlijk, niet lachen op foto’s. Ik heb nog geprobeerd die oude milde deftigheid in mijn blik te leggen waar ds J.T. Doornenbal zo mee kon dwepen, maar ik geloof niet dat het erg gelukt is.
En dan die zee, waarbij je altijd weer denkt: “Er is geen tijd. Of is er niets dan tijd?”
Zo kwam er toch nog een bericht, met geleende woorden en plaatjes.

Ik trek mij terug en wacht.
Dit is de tijd die niet verloren gaat:
Iedre minuut zet zich in toekomst om.
Ik ben een oceaan van wachten,
waterdun omhuld door ’t ogenblik.
Zuigende eb van het gemoed,
dat de minuten trekt en dat de vloed
diep in zijn duisternis bereidt.
Er is geen tijd. Of is er niets dan tijd?

M.Vasalis

Net de laatste boodschappen gehaald bij Albert Heijn. Je zou van louter verzet drie dagen gaan vasten. Uitpuilende karren met allerlei kant en klare rommel, soms wel drie per gezin. En dan hoor je ook nog de vrouw tegen de man roepen dat hij maar vast naar de Aldi moet gaan. O jongens.

Altijd wel, maar vooral op zulke dagen verlang ik sterk naar die eenvoudige buurtsupertjes, zoals je die op zeeuwse dorpen nog wel vindt. Natuurlijk zijn ze duurder, maar de keuze is zo heerlijk beperkt. En je mag er tenminste zó een karretje pakken, zonder muntje dat steevast kwijt is op het moment dat ik het nodig heb.

Maar goed, vasten doen we ook maar niet; je zou je er maar weer superieur door gaan voelen. Nederigheid die zich van zichzelf bewust wordt, is op dat moment al hoogmoed geworden, zegt Luther.

Wat dan? Als je je kinderen het menu laat bepalen, kom je op zoiets uit: groentensoep, aardappelkroketjes, kippepootjes (mama, mogen wij kluiven !?) Vanwaar toch die fascinatie? Misschien iets met oergevoelens.  En dan nog zo’n mona-pudding toe. En vooruit, een uitschieter: zelfgemaakte tiramisu, met echte Kamper koffielikeur. Genoeg over eten. Zie je wel dat niemand er aan ontkomt?

Ik wilde eigenlijk Bonhoeffer maar weer ter sprake brengen, die in 1943 in zijn cel een paar kerstbrieven geschreven heeft die onvergelijkbaar zijn. Misschien kun je wel nergens zó kerst vieren, dan juist in de gevangenis.

“Een gevangeniscel is heel goed te vergelijken met de adventssituatie; je wacht, je hoopt, je doet dit en dat – eigen allemaal onbelangrijke dingen – maar de deur is gesloten en kan alleen van buitenaf worden opengedaan.”

“Christelijk gezien, kan kerst in de gevangenis geen bijzonder probleem zijn. Waarschijnlijk wordt in dit huis echter en zinvoller kerstmis gevierd, dan daar waar dit feest niet meer is dan een woord. (een boom, een familiegebeuren, een diner…) Dat ellende, pijn, armoede, eenzaamheid, hulpeloosheid en schuld in Gods ogen iets heel anders zijn dan in het oordeel van de mensen, dat God Zich juist toebuigt naar datgene waarvoor de mensen het hoofd afwenden, dat Christus geboren werd in een stal omdat er nergens plaats voor Hem was in de herberg – dat begrijpt een gevangene beter dan een ander. Voor hem is het werkelijk een blijde boodschap en gelovend weet hij zich opgenomen in de gemeenschap van de christenen, die alle grenzen van ruimte en tijd doorbreekt. Dan verliezen muren van de gevangenis hun betekenis.”

Bonhoeffer mocht niet naar huis met de kerst, zoals hij lang hoopte. Hij bleef alleen over. Hij at wat van de dingen die hem gestuurd waren. Hij hing een adventskrans op. Hij las de kerstgeschiedenis. Hij zong wat liederen. Hij bad. ‘In Uw handen leg ik allen die ik liefheb.’

En zo doe ik.

Gezegende dagen!

Gij zwaarbeproefde schare

ten dode toe benard,

daar gaat een blijde mare,

o, schrijf die in uw hart:

al drukt het kruis uw schouder,

al dooft het laatste licht,

uw Trooster en Behouder

staat voor uw aangezicht

(LvdK, 117)

Het Godsverlangen van Jacqueline van der Waals, dat je misschien ook adventsverlangen kunt noemen: 

Zoo mijn gedachten, God, zich tot U keeren,
't Sterft alles, wat mij vreugde of droefheid scheen,
In Uw nabijheid leeft de liefde alleen -
Leeft naar Uw liefde, God, het groot begeeren.

Ik heb, als sneeuw, die voor de zon verdween,
Voor U mijn hoop, mijn onrust zien verteren
En met de volheid van Uw zoet ontberen
Gevuld het ledig in me en voor mij heen

Zoals u wel merkt, is het werken aan de site nog een beetje wennen. Wil ik iets wijzigen, verdwijnt het bericht steevast naar de prullenbak. En zie het daar maar weer uit te vissen en terug te plaatsen.

Intussen weet ik gelukkig hoe het werkt.

Zo zie je maar, elke schrijver moet leren.

Daarom help ik Janne IJmker tegenwoordig met het organiseren van haar Schrijverskeukens. Hieronder onze uitnodiging voor het komende voorjaar Dv. Iedereen is welkom. Zegt het voort!

“Soms zijn we teveel rooms en soms te weinig,” hoorde ik gisteren in een preek. Die ging over Maria, de gezegende onder de vrouwen. En over haar tante Elizabet, een andere gezegende vrouw. De mannencultuur in onze orthodoxe wereld ten spijt;  vaak zijn het vrouwen die op kruispunten in de heilshistorie staan.

Waarom, zo vraag je je af. Zijn ze ontvankelijker van gemoed? Minder hard?  Zijn ze in al hun kwetsbaarheid misschien bruikbaarder voor God? Het kan allemaal waar zijn, maar laten we niet net doen alsof er geen emancipatiedrang bestaat, alsof vrouwen uiteindelijk ook niet naar macht staan. Openlijk of verborgen, geëmancipeerd of schijnbaar onderworpen (Maar ondertussen! Ook je gezin kan je koninkrijk zijn). En de baas-in-eigen-buik -beweging is ten diepste geen enkele vrouw vreemd.

Maar dat is het nu juist  waar God bij die vrouwen gebruik van heeft gemaakt: allemaal waren ze op de een of andere manier géén baas in eigen buik, en werden ze zo gebruikt om iets voort te brengen dat triomfeerde over hun eigen onmogelijkheden, dat verder reikte dan hun eigen verlangens en ambities, hoewel ook die een plek kregen.

Maria was gezegend omdat ze de Zaligmaker droeg. Maar ook gezegend omdat ze zonder tegenspreken het mysterie wilde dragen, al stelde het haar voor grote vragen en problemen. Maria, ben je bereid je verloving op het spel te zetten? Ben je bereid schande te dragen, een kans op steniging te riskeren, de straf van een overspeelster, om Mijnentwil?

Maria, wat denk je dat ze zullen zeggen als je vertelt: ik ben zwanger, en het is van de Heilige Geest. Denk je dat er iemand is die…

Die was er. Elizabet. Maar ook dat ongeboren kind van haar, het sprong op! (Hoe gebeurde dat, wat voelde ze precies, vraagt de schrijfster in mij. Want hieruit blijkt, zei de predikant gisteren, dat kinderen al vóór hun geboorte voor het ambt bestemd kunnen zijn, en daartoe ‘altijd al’ een begeerte gehad kunnen hebben. Wat een thema is in de roman waar ik aan werk.)

Het zijn duizelingwekkende dingen, die in dat korte stukje van Lukas 1 aan de orde komen. Gezegende vrouwen. Maar ook met de mannen kwam het wel goed; Jozef keerde terug en Zacharias kon weer zingen. Gezegend zijn zij die regie uit handen geven, stoppen met redeneren, en het mysterie aanvaarden: ‘Doe gelijk als Gij gesproken hebt.’

Elisabeth Elliot heeft het vandaag in haar daily devotional eveneens over “The mother of the Lord”. Haar einde:

“Ik dank God dat ons een Kind geboren is. Ik dank Hem ook dat er een vrouw met een rein hart was, die bereid was dat Kind te ontvangen met alles wat het moederschap met zich mee zou brengen aan dagelijks vertrouwen, dagelijkse afhankelijkheid, dagelijkse gehoorzaamheid.

Ik dank Hem voor haar stilte. Die geest is mij van nature volkomen vreemd. Ik wil leren wat zij al zo vroeg geleerd had: iedere gebeurtenis in haar leven bewaren in haar hart, bedenken wat God ermee zou kunnen bedoelen, in stilte wachten op Zijn Woord voor haar.

Ik wil ook leren dat het geen buitengewone geestelijkheid is waardoor iemand weigert gewoon werk te doen, maar een wens om te bewijzen dat men niet gewoon is, wat geestelijke  hoogmoed verraadt.  Ik wil net als zij reageren in prompte gehoorzaamheid: ‘Wat U ook zegt, Heer, ik zal het doen.’

“Zalig zijn de reinen van hart, want zij zullen God zien.”

Psalm 23
————-

        Net soos ’n herder uittrek met sy skape
en hul laat neerlê in die veld van milde groen,
met sagte hand hul lei langs stille waters –
so is die Heer, so het Hy ook aan my gedoen:
Hy laaf my siel en lei my swakke skrede
in vaste spoor van sy geregtighede.

En is ek soos ’n skaap in doodsgevare,
wat in die velde as ’n prooi van wolwe gaan,
en moet ek in die doodsdal, diep en donker,
van alle hulp ontbloot, in my alleenheid staan –
dan nog ken ek geen doodsvrees of verskrikking,
omdat u staf my troos is en verkwikking.

U bring vir my die tafel in gereedheid,
my hoof druip olie en my beker vloei van wyn,
’n bron van goedheid stroom vir my gedurig;
dit is my gees ’n vreugd’, my vyande ’n pyn;
dit kroon my lewe met u welbehae;
en in u huis, daar bly ek al my dae.

Totius