Christine Stam-van Gent

 Zaad en gist

“Wanneer we zien en geloven dat bepaalde dingen veranderen moeten, willen de meesten van ons dat direct zien gebeuren.

Het koninkrijk van God werkt niet spectaculair, met plotselinge, onweerstaanbare kracht, maar veeleer zoals zaad en gist. Kleine, volkomen onaanzienlijke middelen die alleen hun werk doen als ze eerst begraven worden. Ze hebben een geschikt medium nodig om te kunnen veranderen, maar het levensprincipe is er in aanwezig. Een verborgen aanwezigheid, maar krachtig genoeg om te beginnen aan het langzame, wonderbare proces van herschepping.

Onze gebeden om verandering – in mensen, in situaties – zijn begrepen in de oude bede ‘Uw koninkrijk kome’. Maar wanneer we dat bidden, vragen we om wat een martelend langgerekte, uitgestelde zaak kan lijken. We zullen het geduld van de boer en de bakker nodig hebben die, nadat ze het ene nodige hebben gedaan, rustig en met kalm geloof wachten op wat komen zal.”

Elisabeth Elliot

 Wachten en verlangen

“Je moet durven wachten en verlangen. Als je vandaag een tomaat plant, kun je die morgen niet plukken. Je moet de tijd de tijd geven en wachten tot de tomaat rijp is. Wachten betekent niet dat je alles op zijn beloop laat en apathisch toekijkt. Wachten is waakzaam zijn en attent reageren op het goede moment dat zich aandient om te handelen. Wachten wil ook zeggen dat je je voegt naar het ritme van de aarde, van de seizoenen, van dag en nacht. Dat betekent dat je alles zijn tijd gunt. En wat je met de aarde doet, doe je ook met jezelf en de ander. Als je dat allemaal niet doet en de aarde gaat forceren, krijg je de rekening betaald. Niets is zo funest als het forceren van jezelf en de ander. Je ondergraaft je eigen energie. Anna Terruwe zei: het verlangen kan niet rijpen in onze tijd. We hebben in het leven vaak niet meer dan het verlangen naar de vervulling. We kunnen daar niet mee omgaan, willen kortstondige bevrediging, maken daardoor veel kapot en lopen onszelf voorbij. De tijd de tijd geven, wachten in waakzaamheid, het durven uithouden in verlangen en leegheid.”

?

(ooit opgeslagen ter inspiratie, zonder vermelding van de auteur. Maar het was dacht ik een of andere abt van een klooster…)

Mijn eerste stukje ‘Amandeltak’ behoeft aanvulling. Nu ik ongeveer door het boek Exodus heenkruip (vanwege een te verschijnen Bijbel met Uitleg, Banier), is het me voor het eerst pas opgevallen dat de gouden kandelaar de vorm moest krijgen van een amandelboom met zeven bloeiende takken..!

Hoe een en ander er uit moest komen te zien, staat in hoofdstuk 25 minutieus beschreven.  Het moet toch wel een ‘allerkunstelijkst werk’ en een Geestdriftige kunstenaar geweest zijn, die dit ‘altemaal, een enig dicht werk’ heeft weten te maken ‘uit een talent louter goud’. Alles dus uit één klomp goud, drijfwerk zonder naden! Net zolang bezig zijn met hamertjes en beiteltjes tot het naar het voorbeeld is ‘hetwelk u op den berg getoond is’… Ik had het authentieke resultaat maar wat graag willen zien. 

Een zoektocht op google leverde alleen een klein plaatje van een achttiende-eeuws zilveren exemplaar op, ook gemaakt naar het voorbeeld van Exodus 25. Deze kandelaar is een meter hoog, en werd in 1753 geschonken aan de Joodse Gemeente in Amsterdam door Sara Rintel, dochter uit een rijke Joodse familie. Je zult hem maar moeten poetsen…

 shaqad: amandel, waken

De staf van Aäron – het dorre hout zal bloeien (ontwaken, vruchtdragen)

De amandeltak van Jeremia – Ik zal wakker zijn over Mijn woord, om dat te doen

De amandelluchter – zeven ‘waakvlammen’ die altijd brandend gehouden moesten worden.

Er is ook een gedicht van Geerten Gossaert: ‘De bloeiende amandeltak’. Met zijn calvinistische achtergrond moet hij geweten en gebruik gemaakt hebben van de symboliek. Wat het interessant maakt om te denken over de diepste zin van zijn gedicht. Het gebroken zijn in (en het sterven aan) aards verlangen en het ‘wakkergemaakt’ worden door een ander, hoger verlangen ?

De bloeiende amandeltak

Ik sluimerde in de bloemenhof, in ’t malse gras gelegen;
Toen wekte mij een zwoele geur de heugnis van weleer…
En op mijn moede wenkbrauwboog voelde ik, vertroostend, wegen
Een wichteloze vrouwenhand, zacht strelend, heen en weer.

En ‘k stamelde in mijn droom: Waarom? Gunt gij dan geen vergeten?
Dit weinige, o liefste mijn, is al wat ik begeer:
Eén uur van ongestoorde slaap uw goedheid niet te weten,
Eén stonde niet van u te zijn, o liefde wreed en teer!

Maar als ik mijne blik ontlook ontwaarde ik slechts een venkel
Bezwangrend met zijn zwoele geur de broeiende atmosfeer,
En over mijne leedverwoeste trekken wiegelde enkel
Een bloeiende amandeltak zijn schaduw, heen en weer.

—————————
uit: Experimenten (1911)

De strekking van mijn vorige blog blijkt dus ook in dichtvorm te bestaan: “September” (of een voorschot daarop).

(Dank voor de tip, E. Wij delen inmiddels vele oogsten van herinneringen…)

September

September, toegift van de zomer.
De appels laten hun stamverband los
en liggen te vondeling in het gras.
Wij rapen de gedachten bij elkaar,
verzamelen wat de zomer bracht,
een oogst van herinneringen.
Daar teren wij op.
Maar de dichter, hij gaat zijn pen
diep in de woorden dopen en legt zijn stem te vondeling
op het papier.
Voor de gelukkige vinder.

(Jaap Zijlstra)

Dat het waarempel wel herfst lijkt. En dat dat nu net moet samenvallen met het begin van het nieuwe schooljaar. Zulke dingen zeggen de moeders bij school tegen elkaar, met het bruin van zon nog op hun verregende gezichten.

Ik zit er eerlijkgezegd niet mee. Een van de dingen waar ik elk jaar met verlangen naar uitzie: de dagen waarop de zomer langzaam overgaat in de herfst. De tijd van nieuwe appels en frisser wordende nachten. Van dag tot dag de bomenrij – ons uitzicht – te zien verkleuren. Ik zal wel een herfsttype zijn, dat ik daar zo van geniet. Melancholie, die een nest zoekt. Herfst, heimweetijd. ‘Een schoon heimwee kan op zichzelf al een gift en een genade zijn,’ schreef C. Rijnsdorp al in zijn Literair Dagboek. En dankzij de scholen vind ik weer wat tijd om te lezen, of om stukjes te schrijven over wat anders al te haast verloren zal gaan. Ooit zullen het misschien heimweestukjes zijn, als het voorjaar van de jeugd in herfst is overgaan.

Als het daarover gaat: ons Mertje is zo gegroeid. Niet zozeer zijn lijf, alswel zijn hersentjes. Welke peuter zegt er nu ‘kankjewel mama’ tegen zijn moeder als ze zijn luier verschoond heeft? Nee, geen vrucht van eigen opvoeding maar van de wil om nieuw geleerde zinnetjes ook op passende momenten uit te spreken. Zo kan hij zichzelf bezwerend ‘Mama gaat toffiezetten’ toespreken, als hij midden in de nacht wakker wordt en denkt aan wat ik weleens tegen hem zeg als we ’s avonds welterusten wensen

.

Gijs is dan eindelijk naar groep 3 gegaan, en leert tot zijn vreugde echte schrijfletters. Ook zijn hersentjes werken hard: ‘Mam, juf S is nog maar 56 jaar en ze groeit al niet meer!’ (nou ja zeg) 

Op de fiets naar huis worden we gegroet door een passerende dame. ‘Mam, wie is dat?’ ‘Ik weet het niet.’ Even later blikken er twee glimmende ogen naar me op: ‘Stel nou dat ze Haring van de Bosse heet’. (walcherse invloeden). Misschien kan hij later ook romanschrijver worden, behalve machinist en dominee. Dat laatste, daar is hij nog niet helemaal uit, want ‘daarvoor moet je tot de Heere roepen.’ (=een roeping hebben)

Als ik al mijn bruine klemmetjes weer eens kwijt ben, doe ik maar een roze knipje van mijn dochter in mijn haar. ‘Je bent toch geen meisje meer,’ klinkt het vermanend uit Gijs’ mond, die eerder zei: ‘Ik word altijd zo blij als ik ’s ochtends uw knipje weer zie.’ Op mijn vraag wanneer je dan eigenlijk precies geen meisje meer bent, klinkt het overtuigd: ‘Als je 28 bent.’ Helaas, mama. Dan was ik nog een meisje toen ik jou kreeg, Gijs.

En mijn haar is ook al (te) kort geknipt. Dat heb je als je zit te dommelen bij de kapper. Grondig gesnoeid terwijl het bijna herfst is, kan dat wel? Ik voel me een beetje unheimisch als ik over straat moet.

Dus maak ik – herfstschoonmaakwoede – de slaapkamer schoon en stuit dan op een kinderfoto van bijna dertig jaar geleden. Toen ik nog een meisje was. Met net zulk kort haar als nu. Wat een schoon heimwee.

ps

De oudste twee groeien ook..! (maar zijn wat introverter van aard aan het worden) Lien heeft voor het eerst een eigen cello, die tot haar ontzag geen 100 maar wel **** euro kostte. En Claas zingt nu ook al in ’t frans. ‘Cantique de Jean Racine’ van Fauré:

Verbe égal au Très-Haut, Notre unique espérance,
Woord dat Vlees is geworden, de gelijke van de Allerhoogste,
Jour éternel de la terre et des cieux, de la paisible nuit,
Onze enige hoop, eeuwig Licht op aarde en in de hemelen,
Nous rompons le silence, Divin Sauveur, jette sur nous les yeux,
Wij verbreken de stilte, Heiland, zie ons aan

…is nu verkrijgbaar!

Op 6 januari j.l. schreef Janne IJmker op haar facebookpagina: 

Ik had mezelf vorig jaar n.a.v. een aantal jeugdherinneringen van de tijd dat ik op Kanaleneiland Utrecht woonde een schrijfoefening gegeven.
Om af en toe iets om handen te hebben terwijl ik van ‘Afscheid van een engel’ bij kon komen.
Ik moest per keer minstens twee uur non-stop schrijven; dat deed ik heel associatief.
Dat resulteerde in 16 verhalen, deels autobiografisch, deels fictief; geschreven vanuit het perspectief van het kind.
Het schreef verrassend makkelijk en gaf me vreugde in schrijven.
Een toch wel nieuwe ervaring en alleen daarom al waardevol.
Ik weet nog niet waartoe de ‘stukkies’ leiden, maar ik ben er wel mee bezig ze te bewerken.

Die bewerking heeft geresulteerd in een heus boekje, dat ditmaal is uitgegeven in eigen beheer! Meer nog dan mijn eigen mening strekt dit keer die van mijn (doorgaans veel kritischer) echtgenoot tot aanbeveling. Volgens hem zijn romans het meestal ‘of helemaal niet, óf helemaal wél’. “Kanaleneilandjes” viel voor hem voluit in de laatste categorie. Het deed hem op een plezierige manier aan ‘Bartje’ van Anne de Vries denken.

“”Kanaleneilandjes” is een bundel met opeenvolgende verhalen over een plattelandsgezin dat in de jaren ’60 is verhuisd naar de wijk Kanaleneiland in Utrecht. De gebeurtenissen worden bezien door de ogen van een kind, maar bevatten ook een vleugje volwassenheid van de schrijver. Het verhaal tekent een mooi, ontroerend beeld van het leven van dit kind, aangezet met een milde vorm van humor. Net als Josje zijn haar ouders, broers, zus en zusje bezig hun plaats in de stadse wereld in te nemen. Josje ziet het, denkt erover en geeft invulling aan dat leven op haar eigen manier. In haar fascinatie voor taal zoekt ze voortdurend naar woorden die recht doen aan haar belevenissen en emoties.” (flaptekst)

“Kanaleneilandjes” telt 176 pagina’s en kost 14,50 euro (inclusief verzendkosten). 

Bestellen kan via wpvdberg@solcon en via http://www.hanzop.nl/Verhalenbundels.html. Als het goed is, is het boekje sinds 15 augustus ook verkrijgbaar via de boekhandel. 

“Kanaleneilandjes” is het eerste boek dat onder de naam ‘HanZ’ verschijnt. Lees meer over dit ons onafhankelijk platform  – waaronder ook de Schrijverskeuken valt – en de achtergrond daarvan, op http://www.hanzop.nl/#

Daar (en op http://www.facebook.com/janneijmker) zijn ook verhaalfragmenten terug te vinden.

Te lezen op de site van Open Doors:

Hoe kunnen we het beste bidden voor Irak? Het antwoord van een Open Doors-veldwerker in Irak is aangrijpend. “Ik weet het niet”, zegt hij. “Bid gewoon dat het geweld zal stoppen. Bid voor de kinderen, dat afschuwelijke beelden en situaties hen bespaard blijven. Bid dat kerken en hulporganisaties de vluchtelingen kunnen helpen en dat de internationale gemeenschap wijsheid ontvangt in hoe te reageren op deze crisis. Bid gewoon, bid, bid.”

U wordt opgeroepen te bidden:

• Bid dat het geweld in Irak stopt.
• Tienduizenden gezinnen zijn gevlucht. Ze zijn alles kwijt en bovendien bang en getraumatiseerd. Bid dat de Here God hen kracht geeft en dat ze op Hem blijven vertrouwen.
• Kerken, kloosters en christelijke gezinnen in Noord-Irak bieden onderdak aan vluchtelingen. Bid om kracht en wijsheid en voor voldoende drinkwater, voedsel, medicijnen en onderdak.
• Bid voor vluchtelingen die nog geen onderdak of veilige plek hebben gevonden. Gezinnen slapen op straat, onder viaducten of in woestijnachtig gebied.
• Gehandicapten, zieken en ouderen konden niet vluchten uit Mosul en dorpen die zijn ingenomen door ISIS. Waarschijnlijk worden ze gedwongen zich te bekeren tot de islam.
• Duizenden Yezidi-vluchtelingen (aanhangers van een Koerdische volksreligie) zitten vast op een kale bergketen. Water en voedsel ontbreekt, overdag loopt de temperatuur op tot 38°C.
• Bid voor de kinderen in Irak; kinderen van vluchtelingen die afschuwelijke dingen meemaken en kinderen van ISIS-sympathisanten die wapens in hun handen krijgen gedrukt.
• Bid voor alle mensen die familieleden hebben verloren.
• Bid voor vrouwen die door ISIS-strijders zijn verkracht. Bid dat dit stopt.
• Bid om kracht en wijsheid voor kerkleiders en voorgangers; om hun gemeenteleden te bemoedigen en hulp te bieden aan anderen.
• Het team van Open Doors in Irak heeft het zwaar. Bid om geloof, wijsheid, uithoudingsvermogen en leiding door de Heilige Geest.
• Verschillende partijen beïnvloeden het conflict: de Iraakse regering en het leger, de Koerdische leiders en hun troepen, de Verenigde Staten en de internationale gemeenschap.
• Bid voor ISIS. Bid om een wonder: dat de strijders inzien hoeveel ellende ze veroorzaken en hier definitief mee stoppen.
• Bid voor de toekomst van de eeuwenoude kerk in Irak.
• Bid dat Iraakse christenen durven te geloven dat er een toekomst voor hen is in hun eigen land.

Tip: print deze gebedspunten uit en gebruik ze in uw samenkomst!

Het is alweer inpakken geblazen. We zijn hier jaarlijks, maar zelden hebben we bijna twee weken lang zulk mooi, stabiel weer gehad. Doeg Walcheren, tot ooit.

Missen

Het regent pijpestelen op Walcheren. ‘Heaven’s crying,’ zeiden we dan als vriendinnen tegen elkaar. Toen we nog zestien waren en boordevol pathetiek.

Achter de ramen zit ik kranten te lezen, en nieuwstweets en -weblogs. Daarna lukt het niet meer om een vredig Walchers vakantiebericht te plaatsen. De middenoostelijke wereld staat in brand. De hemel huilt. En het westen viert vakantie.

We horen van alles over pro-Russische rebellen, over de vorderingen van het onderzoek op de rampplek in Oekraïne, heel veel over het Gazaconflict, en iets over de opmars van de processierups. Maar wat veel minder aandacht krijgt: in Irak vindt op dit moment een genocide plaats, waarvan je de omvang slechts kunt vermoeden. Zelfs in veel kerkdiensten werd er niet eens aandacht aan besteed.

Het begon met Mosul, de stad die door ISIS (nu IS) inmiddels ontdaan is van christenen, via de leus ‘Convert, pay tax, or die’. (Bekeer je tot de islam, betaal hoge belastingen, of sterf)

Nu is een nieuwe groep aan de beurt: de Yazidi’s, niet-Moslimse Koerden in Irak. Verslaggever Harald Doornbos plaatste op twitter de link naar een filmpje:

“Alleen al als je luistert naar haar stem, breekt je hart. Yazidi-parlementslid Irak smeekt om ingrijpen tegen ISIS”: https://www.youtube.com/watch?feature=youtu.be&v=JNoP-tQ5mCw&app=desktop …

Ik zou niet al die foto’s op het web gaan opzoeken, waar IS-strijders triomfantelijk lachend bij hun afgeslachte slachtoffers staan. Maar het is goed om het lijden van broeders en zusters diep tot je door te laten dringen, en te overdenken dat dit de consequenties van het geloof in Jezus Christus kunnen zijn. Het volgen van Hem betekent – nog steeds, en anders dan wij vaak denken of hopen – geen leven dat tot in de puntjes op orde is. Het is leven met spanningen en geloven in paradoxen en mysteries. Het vraagt soms om keuzes  die dwars tegen je eigen hart ingaan. 

“Jezus biedt een vrede aan die gepaard gaat met nieuwe verwarring, een rust die nieuwe opdrachten met zich meebrengt. De beloofde ‘vrede Gods, die alle verstand te boven gaat’, is een vrede te midden van oorlog, rust te midden van vrees, vertrouwen te midden van twijfel. Wat kunnen wij anders verwachten, wij die leven als vreemdelingen in een vreemd land, als burgers van een verborgen koninkrijk? In deze wereld is rusteloosheid, en niet tevredenheid, een teken van welzijn.” (Philip Yancey, Op zoek naar de onzichtbare God)

Wat doen wij als een deel van het Lichaam lijdt? Emoties uitschreeuwen in een parlementszaal kan niet iedereen. Je hart (en stem) opheffen naar de hemel wel. In de Daily Telegraph schreef een historicus naar aanleiding van de christenen in Mosul over het offer van Jezus dat ons hoop moet geven, omdat het ons er aan herinnert dat overwinning is weggelegd voor hen die volharden tot het einde. Hij eindigt als volgt:

“Yea, though I walk through the valley of the shadow of death, I will fear no evil: for thou art with me; thy rod and thy staff they comfort me.” Whatever your faith, please pray for the Christians of Mosul.”

Zeg het de bijen

Alleen dit kan ik met zekerheid zeggen: de fysieke wonden die we zien, brengen vaak veel minder schade toe dan de gebroken harten die we verbergen. En de pijn die we anderen doen, blijft lang nadat we zijn vertrokken doorwerken. Het doet er niet toe of die pijn opzettelijk of per ongeluk is toegebracht, hij is even heftig, misschien nog heftiger, als hij in onwetendheid is veroorzaakt.

Dit citaat staat voorin een mijns inziens geslaagde roman. Weer van uitgeverij Brevier, ik  kan er niets aan doen. En weer vanuit het perspectief van een bejaarde, ik kan het niet helpen.

Maar dit knap opgebouwde boek is ook voor de liefhebbers van spanning een aanrader. Tot het laatst toe blijven de intriges boeien, en toch valt ieder puzzelstukje uiteindelijk nog op z’n plek. Liefhebbers van honing kunnen eenvoudigweg niet om ‘Zeg het de bijen’ heen. Hoofdpersoon Albert Honig is bezeten – kun je wel zeggen – van zijn bijen. Hij wordt niet moe om alles omtrent het bijenleven uitvoerig uit de doeken te doen, gevraagd of ongevraagd. En je wilt het nog graag lezen ook.

“Als imker heeft Albert Honig een enorme kennis van de wijze waarop bijen zich gedragen. Maar Albert begrijpt weinig van mensen, in het bijzonder van zijn buurvrouw Claire. Met haar vurige geest bepaalde zij zijn jonge leven. Maar jaren gingen voorbij, gevoelens werden ontkend en kansen gemist, en uiteindelijk ontstond er een hardnekkig stilzwijgen tussen Albert en Claire.
Tot de bejaarde Albert het vermoorde lichaam van Claire ontdekt en hij gedwongen wordt de waarheid en de geheimen onder ogen te zien die verborgen liggen onder jaren van zwijgen en ontkennen.”

Wat gaat er veel kapot, denk je als dit verhaal uit is, als mensen handelen en spreken (of juist niet handelen en spreken) uit angst voor pijn, voor verlies van wat nog niet eens hun bezit is. Als dat ten koste gaat van de eerlijkheid tegenover dierbaren, tegenover zichzelf, en daarmee ook tegenover God. Wie vreest, is niet volmaakt in de liefde.

‘Zeg, jij hebt het alleen over de positieve dingen van de vakantie hè’, zegt de vriendin met wie we op vakantie zijn en die zojuist mijn laatste blog in haar mailbox vond. Ze plukt nadrukkelijk wat aardappelschillen van haar jurk die ik naar haar toe heb laten waaien (kun je nagaan hoe hard het hier waait): ‘Kijk, dit verzwijg je bijvoorbeeld.’

Ik moet haar bekennen dat ik al schrijvende vaker een filter lijk te plaatsen, zodat vooral het mooie overblijft. Waarop zij zich afvraagt wat voor verdringingsprocesje hier nu weer speelt (bezint eer ge met een orthopedagoge op vakantie gaat). Ik zeg: ‘Ik zou het niet weten’, maar denk aan wat Gijs pas zei, toen iets hem te ingewikkeld werd: ‘Ik vind het eigenlijk niet zo leuk op deze wereld.’

Mensen die mij niet kennen, denken vast dat ik een voorbeeldig gezin heb, een altijd optimistische gelovige vrouw en moeder ben en nu een storeloze vakantie beleef, suggereert de wijze vriendin. Zij weet wel beter: dat er ook slechte nachten zijn van vaak uit bed, dat je honderd keer uit je boek wordt gehaald omdat er ruzies (niet) op te lossen zijn, dat je humeur van dat alles niet beter wordt, en dat je behalve vertederd ook enigzins angstig naar je in de regen dansende kindertjes staat te kijken, want wie moet er straks die voeten weer boenen en die was weer draaien?

Vereenzelvig vanaf nu de stukjes dus niet meer met de schrijver! Die regelmatig totaal niet geschikt denkt te zijn voor het moederschap, die vaak te moe van hoofd is om positief, en te bedroefd van hart om erg gelovig te zijn. Maar die precies daarom opschrijft wat er evenwel mooi en goed (en waar) is. En met haar eigen woorden probeert zichzelf de geloofsbril op te zetten, in de hoop op het zuivere zicht op de wereld achter de dingen.

Weer een mooie dag vandaag. Walcheren is lieflijk. Echt waar.